Zog Maran in Judeo-Espagnol: Dime Marano

Sarajevo Hagadah

Binnenkort is het Pesach en dan zal aan veel jiddische seidertafels het lied Zog Maran klinken. Het is een lied, een tweespraak waarin aan een marano (eigenlijk een scheldwoord voor Joden in Spanje/Portugal die weliswaar gedoopt waren, maar toch in het geheim hun joodse tradities in ere hielden) wordt gevraagd hoe er Pesach wordt gevierd als het eigenlijk niet mag. Toen ik het lied Zog Maran voor de eerste keer hoorde was ik verrast dat het in het Yiddisch was geschreven en niet in het Judeo-Espagnol. 

Sinds het horen van het lied Morenika op de CD Moments of Jewish Life (een CD met hoofdzakelijk jiddische liederen) van Shura Lipovsky, halverwege de jaren negentig, kreeg ik een mateloze belangstelling voor de liederen in Judeo-Espagnol en de geschiedenis van de Joden in Spanje en Portugal en hoe zij zich na hun verbanning uit Spanje in 1492 en daarna uit Portugal verspreidden over  grote delen van de wereld. Met nauwelijks fysieke bagage maar wel de geestelijke bagage van de joodse traditie en cultuur begonnen zij overal waar zij zich vestigden een nieuw leven op te bouwen. Maar in de harten van veel van de gedwongen bekeerde joden (conversos) die in Spanje en Portugal bleven, leefde de joodse traditie voort. Meer dan 500 jaar lang waren het vooral de vrouwen in die gemeenschappen die in het geheim de traditie levend hielden. Daar gaat het lied Zog Maran over en dat ontroerde me en mijn wens was om dat lied in het Judeo-Espagnol te laten vertalen. 

In Parijs ben ik in contact gekomen met de sefardische gemeenschap en een groep mensen die zich inspant om het Judeo-Espagnol (ook wel Ladino genoemd) te doen herleven. L’Association Aki Estamos des amis de la Lettre Sepharade, organiseert congressen en geeft een tijdschrift Kaminando i Avlando uit onder de bezielende leiding van Jenny Laneurie – Fresco. Haar vroeg ik of zij Zog Maran wilde vertalen en vandaag, zes dagen voor Pesach, wil ik het lied in de vertaling van Jenny Laneurie-Fresco de wereld inzingen met begeleiding op gitaar van Shura Lipovsky.

Dime Marano

Dime Marano, ermano miyo

Ande tu seder fue preparado?

Debasho tierra, m’eskondi yo,

Para mi Seder adobado.

 

Dime Marano, en kuala kaza

Podras topar la blanka masa?

En un sotano ke guadra El Dyo

Mi mujer ya l’ amasó.

 

Dime Marano, en ke luguar

La hagada vas a topar ?

En una grieta muy secreta

Ay muncho ke’eskondida esta.

 

Dime Marano, ke vas azer

El enemigo si te va ver

Kuando mi boz van a oyir

Yo kantando me vo morir.

(Translation in Judeo-Espagnol by Jenny Laneurie-Fresco (Paris, 2018)

(Original lyrics in Yiddish: Avrom Reyzen (Abraham Reisen 1876-1953)

(Music: Shmuel Bugatch) 

English translation

Say Marrano, brother of mine

where will you prepare your seder?

In a deep cave, in a chamber

there I have prepared my seder

Say, Marrano, from where

will you get white matzohs?

In the chamber, In God’s care

my wife has kneeded the dough

Say, Marrano, how did you

manage to find a haggadah?

In the cave, in a deep fissure,

I have put it in hiding for a long time

Say, Marrano, how will you defend yourself

when your voice is heard

When the enemy seizes me

I will die singing

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit /  Bijwerken )

Google photo

Je reageert onder je Google account. Log uit /  Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit /  Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit /  Bijwerken )

Verbinden met %s

%d bloggers liken dit: